Nếu bạn đã từng có khí thế lên kế hoạch rồi lại bỏ cuộc, bạn có tin rằng mình đã dùng sai phương pháp chứ không hề kém cỏi. Cuốn sách kinh điển “Thay đổi: Bí quyết thay đổi khi thay đổi trở nên khó khăn” của Chip & Dan Heath sẽ mang đến góc nhìn hoàn toàn mới. Theo Salabiz, đây chính là chìa khóa giải phóng bạn khỏi áp lực ý chí. Đồng thời mở ra cách để kỷ luật mỗi ngày nhằm giúp thay đổi bản thân nhẹ nhàng và bền vững nhất.
Mục lục
Tại sao bạn không thể gồng mình mãi mãi? – Sự thật về sức mạnh ý chí
Không ít người tin rằng những ai sống kỷ luật là người sở hữu một nguồn sức mạnh ý chí phi thường. Nhưng thực tế, nghiên cứu tâm lý học đã chứng minh rằng sức mạnh ý chí là tài nguyên có hạn. Mỗi khi bạn chống lại sự thèm ăn đồ ngọt, ép bản thân ngồi vào bàn làm việc, hay nhẫn nại trước sự mệt mỏi, bạn đang rút bớt năng lượng từ “ngân hàng ý chí” của chính mình.
Bởi đến cuối ngày, khi quỹ năng lượng này cạn kiệt, bạn sẽ tự động quay trở về với những thói quen cũ. Đó là lý do tại sao các cách để kỷ luật mỗi ngày dựa thuần túy vào sự gồng mình thường sụp đổ chỉ sau vài ngày hoặc vài tuần. Để kỷ luật mỗi ngày trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống mà không gây kiệt sức, bạn cần hiểu rõ cơ chế vận hành của tâm trí thông qua ba yếu tố: Người cưỡi ngựa, Con voi và Con đường.
Mô hình tâm lý học: Người cưỡi ngựa, con voi và con đường
Điểm sáng thu hút nhất ở văn phong và lập luận của Chip & Dan Heath trong cuốn “Thay đổi: Bí quyết thay đổi khi thay đổi trở nên khó khăn” chính là mô hình tâm lý học đơn giản nhưng khá sâu sắc. Mô hình đó bao gồm: Người cưỡi ngựa – Con voi – Con đường. Mô hình này đại diện cho ba lực lượng quyết định liệu một hành vi có thể duy trì lâu dài hay không.
Người cưỡi ngựa (Đại diện cho lý trí)
Người cưỡi ngựa đại diện cho tư duy logic, khả năng lập kế hoạch và tầm nhìn dài hạn. Lực lượng này là nơi đưa ra những quyết định sáng suốt như: “mình phải dậy sớm học bài”, “mình cần ăn ít đường lại”,…. Tuy nhiên, người cưỡi ngựa vẫn tồn tại điểm yếu lớn nhất đó là rất dễ bị phân tích quá đà và kiệt sức nhanh chóng khi phải gồng gánh kiểm soát Con voi.
Con Voi (Cảm xúc và bản năng)
Đây là đại diện cho phần cảm xúc, niềm vui, sự lười biếng, nỗi sợ hãi và các thói quen cũ của con người. Con voi chính là phần “thích làm theo ngẫu hứng” trong mỗi con người. Đó là muốn lướt điện thoại, thèm ăn đồ ngọt, thích ngủ nướng và ngại thay đổi. Bản năng này giống như một con voi nặng 6 tấn. Một khi nó đã lười và không chịu đi, thì phần lý trí dù có kéo hay đánh cỡ nào cũng đành chịu thua.
Con đường (Đại diện cho môi trường sống)
Con đường đại diện cho bối cảnh xung quanh chúng ta như: không gian làm việc, sự xuất hiện của những vật gây xao nhãng, hay những người bạn tương tác hằng ngày. Cho dù chúng ta có kỷ luật đến đâu nhưng nếu trên bàn làm việc luôn đặt một chiếc điện thoại đầy thông báo. “Con đường” đó hiện đang gài bẫy chính chúng ta.
Qua mô hình ba biểu tượng này, tác giả chỉ ra rằng học cách để kỷ luật mỗi ngày không phải là lấy Người cưỡi ngựa ra để đánh đập hay cưỡng ép Con voi. Kỷ luật thực sự là nghệ thuật chỉ dẫn Người cưỡi ngựa, thúc đẩy Con voi và dọn dẹp Con đường. Đây chính là bí quyết thay đổi khi thay đổi trở nên khó khăn mà bất kỳ ai cũng cần nắm rõ.
Ba trụ cột rèn luyện kỷ luật mỗi ngày không tốn sức
Để kỷ luật trở thành một thói quen bền vững, chúng ta cần biết cách dẫn dắt chính mình thay vì liên tục ép bản thân phải cố gắng.
Trụ cột thứ nhất là làm rõ từng bước đi: Chỉ dẫn Người cưỡi ngựa
Người cưỡi ngựa hay bị nhầm là thiếu quyết tâm. Thế nhưng thực chất nó chỉ đang hoang mang vì không biết phải làm gì tiếp theo. Việc đắn đo này cực kỳ tốn năng lượng não bộ. Do đó, để chỉ dẫn phần lý trí này, bạn cần:
+ Tìm kiếm điểm sáng: Thay vì liên tục tự hỏi “Tại sao tuần này mình quá lười?”. Bạn nên hỏi “Có ngày nào trong tuần mình hoàn thành tốt nhiệm vụ tốt? Điều gì đã giúp mình làm được ngày hôm đó?”. Hãy nhân rộng những công thức thành công nhỏ đã có sẵn thì dần dần sẽ có kết quả lớn.
+ Chuyển mục tiêu thành hành động cụ thể: Những mệnh lệnh chung chung chẳng hạn như “Hãy làm việc tập trung hơn” sẽ làm Người cưỡi ngựa đóng băng. Thay vào đó, bạn nên viết rõ ra kế hoạch phải làm: “Vào lúc 8h30 sáng, mở laptop, tắt Wifi điện thoại và hoàn thành 300 từ đầu tiên cho bài báo cáo.”
+ Vẽ ra đích đến sống động: Bạn cần đưa ra một kết quả rõ ràng để Người cưỡi ngựa biết chính xác điểm dừng chân. Như vậy sẽ giúp tránh việc tư duy miên man không có hồi kết và đi đúng cách để kỷ luật mỗi ngày.
Trụ cột thứ hai: Thúc đẩy Con voi bằng cách đánh thức cảm xúc và Thu nhỏ thay đổi
Con voi chính là nguồn động lực chính. Nếu không có cảm xúc, bản thân chúng ta sẽ không thể duy trì hành động lâu dài. Vì thế, bạn nên:
+ Thu nhỏ thay đổi: Con voi rất sợ công việc lớn, do đó hãy chia nhỏ rào cản đến mức dễ nhất. Chẳng hạn: Để chạy 5km bắt đầu bằng việc xỏ giày; đọc sách chỉ cần 1 trang/ngày; dọn nhà chỉ cần làm sạch bàn làm việc trong 3 phút,…
+ Tạo kết nối cảm xúc: Hãy cảm nhận niềm vui và sự tự hào sau mỗi thói quen nhỏ hoàn thành để tiếp thêm năng lượng cho Con voi.
+ Tư duy phát triển: Nếu lỡ bỏ cuộc 1-2 ngày không có nghĩa là bạn kém cỏi, đó chỉ là một phần của hành trình rèn luyện.
Trụ cột thứ ba: Tạo dựng Con đường bằng cách tối ưu môi trường
Môi trường phù hợp sẽ giúp chúng ta tiết kiệm đến 80% sức mạnh ý chí. Do đó, để tạo dựng Con người và thực hiện tốt cách để kỷ luật mỗi ngày, bạn nên:
+ Giảm ma sát việc tốt, tăng ma sát việc xấu: Nếu bạn muốn đọc sách thì đặt sẵn trên gối và cất điện thoại xa ra. Hay nếu muốn bớt ăn vặt thì bạn đừng mua sẵn bánh kẹo.
+ Xếp chồng thói quen: Gắn thói quen mới ngay sau thói quen cũ.
+ Tận dụng môi trường xung quanh: Bạn nên tham gia cộng đồng có cùng mục tiêu. Như vậy sẽ giúp biến hành vi tốt của bạn thành điều hiển nhiên.
Tư tưởng của Chip & Dan Heath – Những giá trị ứng dụng thực tế
Không dừng lại ở lý thuyết tâm lý học, tư tưởng của Chip & Dan Heath mang đến những giá trị thực tế. Chúng giúp người đọc chuyển hóa bản thân một cách dễ dàng:
Tác giả chia giải pháp thành bộ khung 3 phần rõ ràng thông qua các câu chuyện thực tế từ đời sống, công sở đến giáo dục.
Thay vì lý thuyết khô khan, phương pháp này mang đến cho chúng ta bộ lọc để tự kiểm tra mỗi khi bế tắc. Cụ thể: Bạn đang vướng ở Người cưỡi ngựa – Thiếu rõ ràng, Con voi – Thiếu động lực hay Con đường – Môi trường cản trở?
Cuốn sách đập tan định kiến “thất bại là do thiếu quyết tâm”. Nhờ đó giúp chúng ta bớt dằn vặt bản thân. Từ đó nắm bắt được cách thay đổi khoa học, nhẹ nhàng mà không cần gồng mình chịu đựng.
Do đó, “Thay đổi: Bí quyết thay đổi khi thay đổi trở nên khó khăn” chính là cẩm nang sinh tồn thực chiến cho bất kỳ ai muốn vượt qua sự trì hoãn và xây dựng tính kỷ luật bền vững.
Bắt đầu hành trình thay đổi bản thân nhẹ nhàng ngay hôm nay
Cách để kỷ luật mỗi ngày không phải là một cuộc chiến khốc liệt kéo dài giữa bạn và chính mình. Đã đến lúc bạn ngừng đổ lỗi cho bản thân kém cỏi hay thiếu quyết tâm. Hãy mỉm cười với Con voi bên trong bạn. Đưa ra những chỉ dẫn rõ ràng cho Người cưỡi ngựa và bắt tay vào dọn dẹp Con đường xung quanh.
Thay vì cố gắng sau một đêm để thay đổi toàn bộ cuộc sống. Bạn hãy chọn ra một hành động nhỏ nhất có thể làm trong chưa đầy 2 phút ngay hôm nay. Chính những bước tiến nhỏ bé đó nhưng đều đặn thì sẽ là bí quyết bền vững nhất giúp bạn thay đổi bản thân và chạm tới phiên bản tốt hơn của chính mình mỗi ngày.
