3 thứ cần phải nhìn thấy trong đời có thể là những trải nghiệm khiến chúng ta thay đổi cách nhìn về bản thân và cuộc sống. Trong cuốn sách “Siddhartha” của Hermann Hesse, hành trình ấy được kể qua một con người không ngừng tìm kiếm tự do, đi qua tri thức, tình yêu, dục vọng, mất mát và những va vấp rất đời thường. Đọc “Siddhartha”, ta nhận ra tự do tuyệt đối đôi khi không nằm ở việc có được nhiều hơn, mà ở cách ta nhìn thấy và hiểu được cuộc đời.
Mục lục
Nhìn nhận giới hạn để bắt đầu thay đổi bản thân
Sinh ra trong một gia đình Bà-la-môn cao quý ở Ấn Độ cổ đại, Siddhartha đã sở hữu gần như tất cả những gì người đời khao khát. Đó là vẻ ngoài bảnh bao, trí tuệ xuất chúng cùng dòng dõi quyền quý và sự ngưỡng mộ. Thế nhưng, bên trong sâu thẳm của ông vẫn cảm thấy đau khổ và bứt rứt. Những tri thức được truyền lại hay các nghi lễ tôn giáo vẫn chưa giúp ông chạm tới phần cốt lõi chân thật nhất của linh hồn – Atman.
Nhận ra những giới hạn ấy chính là bước ngoặt đầu tiên trong 3 thứ cần phải nhìn thấy trong đời để đẩy ông vào con đường tìm kiếm sự chuyển hóa. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất ngăn con người chạm đến chạm tới tự do tuyệt đối lại xuất phát từ chính áp lực phải trở nên hoàn hảo và thói quen bám chấp vào những giáo điều có sẵn.
Tháo bỏ áp lực hoàn hảo và cạm bẫy tư duy cứng nhắc
Siddhartha quyết định từ bỏ tất cả để cùng người bạn Govinda bước vào con đường tu tập khổ hạnh của các Sa-môn. Ông ép mình vào những khổ hạnh như chịu đói, kiệt sức, phơi mình dưới nắng nóng và cái lạnh để diệt trừ ham muốn. Nhưng sau ba năm, Siddhartha nhận ra một điều: khổ hạnh đôi khi chỉ là cách con người trốn chạy thực tại. Nó có thể làm dịu nỗi đau trong chốc lát, nhưng chưa chắc đã đưa chúng ta đến sự giác ngộ.
Trải nghiệm thực tế và trí tuệ tự thân
Ngay cả khi gặp Đức Phật Gotama, Siddhartha vẫn lựa chọn rời đi, trong khi Govinda quyết định ở lại. Ông hiểu rằng kiến thức có thể được truyền đạt bằng lời nói. Tuy nhiên, trí tuệ và sự giải thoát để chạm tới tự do tuyệt đối thì ở mỗi người phải tự bản thân trải nghiệm.
Đây cũng là điều khiến tác phẩm “Siddhartha” của Hermann Hesse trở nên đắt giá đối với người đọc thời hiện đại. Con người rất dễ nhìn bản thân qua ánh mắt của người khác, và từ đó vô thức sống theo những khuôn mẫu có sẵn. Nhưng càng phụ thuộc vào những câu trả lời bên ngoài, chúng ta càng khó nhận ra bản thân thực sự là ai.
Vì thế, nhìn thấy bản thân không đơn giản là biết mình có điểm mạnh hay điểm yếu nào. Đó là khả năng chúng ta thành thật nhìn vào những giới hạn trong tư duy. Nhìn nhận đâu là những niềm tin đang chi phối mình và cả những điều mình vẫn cố né tránh. Thành thật với chính mình là bước đầu tiên trong 3 thứ cần phải nhìn thấy trong đời.
Nhưng nhìn thấy bản thân mới chỉ là điểm khởi đầu. Nếu chỉ ngồi quan sát mình mà không bước ra đời sống thực tế, những nhận thức ấy rất dễ dừng lại ở lý thuyết. Và đó cũng là lúc Siddhartha bước sang bài học thứ hai.
Nhìn thấy đất trời để gặp người tu tâm, gặp việc tu tánh
Sau khi rời Đức Phật, Siddhartha bắt đầu dấn thân vào chốn hồng trần. Ông học cách yêu từ Kamala, học kinh doanh từ Kamaswami. Lúc đầu, ông giữ được sự tỉnh giác và xem mọi trải nghiệm như một cuộc khám phá. Thế nhưng ma lực thế gian dần cuốn ông thành chính kiểu người mình khinh thường. Ông sa đọa vào thói cờ bạc, lòng tham và dục vọng vô tận.
Rơi vào tuyệt vọng, Siddhartha tìm đến dòng sông định kết thúc cuộc đời của mình. Khoảnh khắc ấy, tiếng “Om” thiêng liêng vang lên đã thức tỉnh ông. Siddhartha nhận ra rằng bản thân không thể hiểu dục vọng nếu chưa từng nếm trải. Và cũng sẽ chẳng thể quý trọng sự tỉnh thức nếu bản thân chưa từng đánh mất chính mình. Những sai lầm hay vấp ngã đều là mắt xích thiết yếu trên con đường trưởng thành.
Cuộc đời không dạy chúng ta bằng những điều hoàn hảo. Thế gian là trường học không giáo trình: gặp người để tu tâm, gặp việc để tu tính. Mọi biến cố hay vấp ngã đều là cơ hội để thấu hiểu bản thân sâu sắc hơn.
Nhìn thấy đất trời – điều thứ hai trong 3 thứ cần phải nhìn thấy trong đời – không phải là chạy trốn khỏi thực tại để tìm bình yên. Ngược lại, đó là dấn thân, trải nghiệm đủ sâu và quan sát đủ kỹ để nhận ra điều gì thực sự có giá trị với cuộc đời mình.
Cuộc đời chính là người thầy của mỗi chúng ta
Nhìn thấy chúng sinh, chấp nhận và để mọi thứ diễn ra tự nhiên
Sau khi thức tỉnh, Siddhartha học nghề chèo thuyền cùng lão hiền triết Vasudeva bên bờ sông. Dòng sông trở thành vị thầy vĩ đại dạy ông lắng nghe cuộc sống. Thử thách lớn nhất đến khi Kamala qua đời vì rắn cắn, để lại đứa con trai nhỏ.
Lần đầu tiên, tình yêu thương vô bờ bộc phát khiến Siddhartha dốc lòng nuông chiều, bảo vệ con. Nhưng đứa trẻ ngỗ ngược lại chán ghét cuộc sống nghèo khó và bỏ trốn. Đuổi theo con trong đau đớn, ông giật mình nhận ra khung cảnh quen thuộc. Năm xưa, chính ông cũng từng bỏ mặc người cha đau khổ để đi tìm con đường riêng.
Cuộc đời vốn dĩ là một vòng luân hồi bất tận. Những nỗi đau chưa thể giải phóng hay bài học chưa học xong sẽ luôn quay trở lại. Trở về bên dòng sông, Siddhartha học cách lắng nghe mọi thứ từ tiếng cười của người khôn, tiếng la của kẻ giận cho đến tiếng khóc của người khao khát, tiếng rên rỉ của người tuyệt vọng… Khi không còn bám chấp vào một âm thanh nhất định, ông nhận ra tất cả niềm vui lẫn nỗi buồn đều hòa làm một giai điệu thống nhất.
Nhìn thấy chúng sinh chính là mảnh ghép cuối cùng trong 3 thứ cần phải nhìn thấy trong đời. Đó là khi bạn thản nhiên đón nhận mọi sự không hoàn hảo của thế giới. Và qua đó thấu hiểu rằng mỗi người đều có một con đường riêng. Khi học được cách buông bỏ ý niệm kiểm soát để mọi thứ thuận theo tự nhiên, tâm trí bạn mới thực sự chạm tới tự do tuyệt đối.
Biểu tượng triết lý của dòng sông – Sự hợp nhất giữa biến đổi và bất biến
Dòng sông trong tác phẩm của Hermann Hesse không chỉ là bối cảnh. Nó giống như một biểu tượng cho cách cuộc sống vận hành. Đó là luôn chuyển động nhưng đồng thời vẫn tồn tại như một chỉnh thể. Vì thế khi nhìn dòng sông, Siddhartha học được cách vượt qua những đối lập tưởng chừng không thể dung hòa. Chúng bao gồm: được – mất, vui – buồn, sinh – tử, bắt đầu – kết thúc.
Có lẽ tự do cũng bắt đầu từ đó. Không phải tự do vì cuộc đời không còn khó khăn. Đó là tự do khi ta không còn bị những điều xảy ra bên ngoài hoàn toàn chi phối.
Thức tỉnh tâm thức để khai phóng hành trình chạm tới tự do tuyệt đối
Hành trình của Siddhartha không chỉ là câu chuyện về một người đi tìm giác ngộ. Đó còn là hành trình rất con người: nhìn thấy bản thân để nhận ra giới hạn, nhìn thấy đất trời để trưởng thành qua trải nghiệm và nhìn thấy chúng sinh để học cách bao dung, buông bỏ.
Ba điều ấy không tách rời nhau. Vì thế, chúng ta cần nhìn vào bên trong để hiểu mình. Rồi bước ra bên ngoài để trải nghiệm và học cách nhìn cuộc đời rộng hơn cái tôi của chính mình.
Có lẽ, chạm tới tự do tuyệt đối không phải là có thể kiểm soát mọi thứ. Vì đến một lúc, chúng ta đủ hiểu mình để không còn chạy theo những khuôn mẫu, đủ trải nghiệm để không sợ những va vấp và đủ bao dung để để mọi thứ được diễn ra theo cách tự nhiên của nó. Đó cũng là tinh thần mà Salabiz muốn đồng hành cùng bạn. Nhìn lại chính mình, bước ra thế giới và từng bước khai phóng tư duy để kiến tạo một đời sống có ý nghĩa hơn.
