Có một câu nói rất hay thế này: “Quan niệm về tiền sẽ quyết định số phận của bạn là giàu sang hay nghèo khổ”. Và bạn có bao giờ tự hỏi, suy nghĩ của mình về tiền bạc liệu có thực sự đúng đắn? Hay là chúng ta cũng đang vô tình rơi vào những cái bẫy tâm lý mà chính bản thân chúng ta cũng không hề hay biết?
Trong cuốn sách nổi tiếng “The Psychology of Money” (Tâm lý học về tiền) của tác giả Morgan Housel, ông đã đưa ra một góc nhìn hoàn toàn ngược lại với những quan điểm truyền thống về tài chính. Và như vậy, quản lý tiền bạc không phải là câu chuyện của những công thức toán học khô khan hay chỉ số IQ ngất ngưởng. Mà phần lớn lại nằm ở “Tâm lý học về tiền”. Đó là cách mà cảm xúc, lòng tham và sĩ diện điều khiển hành vi của chúng ta.
Để mở đầu cho hành trình này, hãy cùng lắng nghe câu chuyện về hai con người với hai số phận hoàn toàn trái ngược nhau.
Mục lục
Hai cuộc đời và bài học về tiền
Ronald Read là một nhân viên lau dọn kiêm bảo vệ tại một vùng ngoại ô nước Mỹ. Ông sống một cuộc đời vô cùng bình dị cho đến khi qua đời ở tuổi 92. Nhưng mọi chuyện tưởng chừng không có gì đặc biệt và dừng lại ở đó. Cho đến khi báo chí phát hiện ra khối tài sản ròng của ông lên tới 8 triệu USD (tương đương hơn 180 tỷ VNĐ). Đó không phải là số tiền có được do trúng số hay thừa kế và cũng không có bí mật đen tối nào cả. Thế nhưng lúc đó không ai biết được rằng bí quyết duy nhất của Ronald Read đơn giản là: kiên trì tiết kiệm số tiền mình kiếm được và đầu tư dài hạn vào những cổ phiếu an toàn.
Ngược lại, Richard Fuscone là một thạc sĩ quản trị kinh doanh tốt nghiệp Đại học Harvard danh giá. Ông đã từng làm quản lý cấp cao trong ngành tài chính và nghỉ hưu sớm khi mới 40 tuổi. Thế nhưng vì thói quen vay mượn để xây dựng những dinh thự xa hoa, tổ chức những bữa tiệc tùng tốn tới 90.000 USD tiền bảo trì mỗi tháng. Chỉ vài năm sau đó, khủng hoảng tài chính 2008 bùng nổ đã khiến toàn bộ tài sản của Richard Fuscone bốc hơi khiến anh lập tức phá sản.
Qua hai câu chuyện này đã để lại cho chúng ta một sự thật trần trụi đó là: dù bạn có kiếm được nhiều tiền đến đâu thì nó cũng chẳng có ý nghĩa nếu như bạn không biết kiểm soát tâm lý chi tiêu.
Và sau đây chính là 4 quan niệm sai lầm về tiền phổ biến nhất trong “Tâm lý học về tiền” mà bạn nên nhận ra càng sớm càng tốt.
Không bao giờ cảm thấy mãn nguyện với số tài sản đang có
Năm 1920, Jesse Livermore là một trong những nhà giao dịch chứng khoán thành công nhất nước Mỹ lúc bấy giờ. Ông dần trở nên tự tin thái quá do bắt nguồn từ sự giàu có nhanh chóng. Nó khiến ông muốn có nhiều hơn nữa. Và kết quả là ông đã vay những khoản tiền khổng lồ để đặt cược vào thị trường rồi trượt dài trong đó và lâm vào cảnh nợ nần. Cuối cùng ông đã lựa chọn cách tự kết thúc cuộc đời mình.
Hay câu chuyện của Rajat Gupta – Cựu chủ tịch tập đoàn tư vấn McKinsey. Dù là người có khối tài sản xấp xỉ 1 tỷ USD nhưng ông vẫn không thỏa mãn bởi ước muốn bước chân vào giới tỷ phú. Để đạt được mục đích, ông đã dùng thông tin nội bộ để giao dịch cổ phiếu. Và cái kết là bản thân phải nhận án tù và đánh mất toàn bộ danh tiếng.
Lòng tham của con người vốn là một cái giếng không đáy. Sự so sánh trong xã hội chính là chất xúc tác khiến bạn luôn thấy bản thân mình chưa đủ, từ đó dẫn tới suy nghĩ: Luôn có người đi xe đẹp hơn, ở nhà to hơn hay kiếm tiền nhiều hơn.
Vì thế, chúng ta hãy bớt so sánh bản thân với người khác, bớt chạy theo các trào lưu tiêu dùng. Đồng thời hãy ngừng bận tâm quá nhiều đến những suy nghĩ của người khác và nên trân trọng những gì mình đang có cũng như học cách biết “vừa đủ”.
Tâm lý học về tiền: Tiêu tiền để lấy về cho mình sự tôn trọng từ người khác
Hãy thử nhớ lại: Nếu nhìn thấy một chiếc xe siêu sang chạy qua trên phố, nội tâm bạn sẽ nghĩ điều gì?
Hầu hết chúng ta thường sẽ thầm ước: “Ước gì mình có chiếc xe đó, chắc chắn mọi người sẽ nhìn mình bằng ánh mắt ngưỡng mộ” nhưng lại rất hiếm khi nghĩ rằng “Người lái xe đó thật tài giỏi và thành đạt”. Đây chính là một ảo tưởng tâm lý phổ biến. Lúc này, mọi người sẽ dùng vật chất để cố gắng chứng minh sự thành công, nhưng thực tế người đời chỉ chú ý đến món đồ đắt tiền chứ không thực sự bận tâm đến chủ nhân của nó là ai.
Nếu như bạn muốn mua xe sang, nhà đẹp hay đồ đắt tiền chỉ để nhận lấy sự nể phục của xã hội thì đó là một trong là một con đường sai lầm. Bởi sự tôn trọng chân thành không đến từ logo thương hiệu bạn mặc hay chiếc xe bạn đi, mà nó đến từ chính sự khiêm tốn, tử tế và sự đồng cảm của bạn với mọi người.
Bạn đang nhầm lẫn giữa “Có Tiền” và “Có Của”
Trong “Tâm lý học về tiền” Morgan Housel chia sẻ câu chuyện đó là lúc còn trẻ khi ông gặp người bạn tên Roger. Dù còn rất trẻ nhưng Roger lúc này đã lái một chiếc Mercedes lộng lẫy. Nhưng chỉ vài tháng sau đó, anh ta xuất hiện trên một chiếc Honda cũ. Hóa ra Roger đã không có đủ tiền để trả góp hàng tháng nên bị ngân hàng siết nợ.
Qua đó có thể thấy rằng, thói quen của chúng ta là đánh giá mức độ giàu có của một người qua những thứ nhìn thấy được bằng mắt thường. Ví dụ như nhà lầu, xe hơi hay những hình ảnh sang chảnh trên mạng xã hội. Nhưng thực tế là không phải vậy. Bởi khi một ai đó lái chiếc xe 100.000 USD, bạn nên hiểu rằng tài khoản của họ đã giảm đi 100.000 USD. Hoặc có lẽ họ đang gánh một khoản nợ trả góp 100.000 USD.
Như vậy chúng ta có thể hiểu rằng “Có tiền” là số thu nhập chảy vào tài khoản của bạn mỗi tháng. Còn “Có của” (Wealth) lại là số tài sản, tích lũy và đầu tư thực sự được giữ lại.
Hầu hết mọi người muốn có tài sản triệu đô, nhưng trong thâm tâm họ lại chỉ muốn tiêu hết 1 triệu đô. Lúc này, bạn hãy nhớ đến một triết lý đơn giản đó là tiêu tiền để khoe mình có nhiều tiền là cách nhanh nhất khiến bản thân hết tiền.
Bỏ quên giá trị lớn nhất của tiền bạc, đó chính là sự Tự Do
Những người theo chủ nghĩa hưởng thụ thường cho rằng: “Tiết kiệm làm gì, chết đi có mang theo tiền được đâu?”. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất mà tiền bạc mang lại không nằm ở những món vật chất sa hoa, mà chúng nằm ở khả năng kiểm soát thời gian và cuộc sống của chính bạn.
Một nghiên cứu từ Đại học Michigan chỉ ra rằng: Sự tự do lựa chọn mang lại hạnh phúc lớn hơn rất nhiều so với việc bạn sở hữu một căn nhà to hay một vị trí cao trong công ty.
Và bạn cũng đừng nghĩ rằng: Khoản tiền tiết kiệm chưa dùng đến không phải là khoản tiền “chết” hay vô nghĩa mà nó lại được coi là tấm lá chắn trao cho bạn quyền lựa chọn.
Bởi nếu bạn có một khoản tích lũy đủ sống trong 1 năm, lúc này bạn có quyền nghỉ một công việc độc hại để thong thả tìm kiếm hướng đi phù hợp. Nhưng nếu không có tích lũy và trót vướng vào những khoản nợ trả góp cho đồ xa xỉ, bạn buộc phải trói buộc bản thân mình vào chính công việc hiện tại, đánh mất quyền kiểm soát thời gian của chính mình.
Trong cuốn sách 30 Lessons for Living – Đây là công trình phỏng vấn 1.000 người lớn tuổi về chiêm nghiệm cuộc đời thì đã không một ai nói rằng hạnh phúc là phải nỗ lực kiếm thật nhiều tiền để mua đồ đắt tiền hơn người xung quanh. Điều họ trân trọng nhất khi về già là những khoảnh khắc bên bạn bè, gia đình và sự bình yên trong tâm hồn.
Tác giả Morgan Housel chia sẻ rằng, dù thu nhập tăng lên nhiều qua thời gian, gia đình ông vẫn giữ một lối sống vô cùng bình dị: đó là vẫn ở nhà phổ thông, đi xe bình thường, tận hưởng niềm vui từ việc đi dạo, đọc sách hay nghe Podcast,…
Như vậy, thành công thực sự về tài chính không phải là chiến thắng trong cuộc đua khoe khoang không hồi kết, mà là điều chỉnh cuộc sống của mình để tìm thấy sự tự do và thanh thản trong tâm hồn. Hy vọng những góc nhìn mà Salabiz chia sẻ từ “Tâm lý học về tiền” sẽ giúp bạn có những thay đổi tích cực trong tư duy quản lý tài chính cá nhân và quên đi những quan niệm sai lầm về tiền!
